Araç Akünüzün Asit Seviyesini Ölçmeyi Öğrenin

İlk kez bir akünün kapaklarını açtığımda elimde ne olduğunu tam olarak bilmiyordum. Eski bir Şahin'in aküsüydü, üstünde altı tane yuvarlak tıpa vardı ve bana "bunların içine bakılır" demişlerdi. O günden bugüne onlarca akü açtım, birkaç kez de asidi eldivenime damlattım. Anlatacaklarım o denemelerin özeti: akü asit seviyesi ölçme işini nasıl korkmadan, doğru sırayla ve kendinize zarar vermeden yaparsınız.

Önce şunu netleştirelim: bu iş sadece bakım yapılabilir akülerde mümkün. Üstünde sökülebilir tıpalar ya da iki-üç gözü birden kapatan uzun kapaklar varsa şanslısınız. "Maintenance free" yazan, tamamen kapalı, üzerinde sadece küçük bir gözetleme camı olan modern akülerde içine girmeye çalışmayın; o camın rengine bakmakla yetinin.

Neyi ölçüyoruz aslında?

İki ayrı şey var ve yeni başlayanlar bunları sürekli karıştırıyor:

• Seviye: Plakaların üstünü elektrolitin ne kadar örttüğü. Gözle bakılır.
• Yoğunluk (asit oranı): Sülfürik asidin sudaki oranı. Hidrometre denen basit test cihazıyla ölçülür ve akünün gerçek şarj durumunu söyler.

Seviye düştüyse su eklersiniz; yoğunluk düştüyse akü ya boş ya da yorulmuş. İkisi bir arada okununca akünün durumu hakkında multimetreden bile net bilgi alırsınız.

Hazırlık: ne gerekiyor?

• Şamandıralı ya da toplu tip hidrometre (oto yedek parçacılarda gayet ucuz)
• Nitril eldiven ve mutlaka gözlük
• Saf su (deiyonize/distile) — musluk suyu değil
• Küçük bir huni veya damlalık, temiz bez, bir de karbonat

Karbonatı yanınızda tutun. Asit döküldüğünde üstüne serptiğinizde köpürerek nötralize olur. Bu küçük alışkanlık bir keresinde bana pantolon kurtardı.

Adım adım ölçüm

1. Aracı kapatın, bekleyin. Kontağı kapatın, mümkünse aracı bir saat dinlendirin. Şarj devresi yeni çalışmışsa asidin üstünde yüzey gerilimi ve gaz olur, okuma yanıltır.
2. Akünün üstünü silin. Kapakları açmadan önce tozu, yağı, kutup başlarındaki beyaz-mavi oksidi temizleyin. Aksi halde açtığınız delikten içeriye kir girer.
3. Kapakları sırayla açın. Düz tornavidayla ya da elle çevirerek. Söktüğünüz tıpaları temiz bir bezin üstüne, açtığınız sıraya göre dizin. Yere koymayın.
4. Seviyeye bakın. El fenerini yandan tutup içine bakın. Elektrolit, kurşun plakaların üst kenarını 10-15 mm örtmeli. Çoğu akünün ağız boğazında bir halka ya da çentik vardır; sıvı o çentiğe değiyorsa seviye iyi. Plakalar havada görünüyorsa geç kalmışsınız.
5. Hidrometreyi doldurun. Lastik topu sıkın, ucu ilk göze daldırın, yavaşça bırakın. Şamandıra serbest yüzecek kadar sıvı çekin. Şamandıra cam kenarına yapışmışsa hafifçe tıklatıp serbest bırakın.
6. Değeri göz hizasında okuyun. Sıvının yüzeyi şamandıra çizgisini nerede kesiyorsa değer o. Yukarıdan ya da aşağıdan bakmak yarım kademe hata verir.
7. Sıvıyı aynı göze geri verin. Karıştırmayın; her gözün asidi kendi gözüne dönmeli.
8. Altı gözü tek tek yapın ve yazın. Telefonunuza not edin. Önemli olan tek bir değer değil, gözler arasındaki fark.

Okuduğunuz değer ne anlama geliyor?

En kritik nokta: gözler arası fark 0,050'yi aşıyorsa o akünün bir gözü içten zayıflamış demektir. Şarj etmek genelde kurtarmaz. Beş göz 1,265, biri 1,150 okuyorsa yeni akü planı yapmaya başlayın.

Eksikse nasıl tamamlanır?

Sadece saf su ekleyin, asit değil. Suyu çentik seviyesine kadar azar azar koyun, taşırmayın; şarj sırasında genleşen sıvı ağızdan dışarı sızar ve akü tepsisini çürütür. Su ekledikten sonra hemen ölçüm yapmayın; aracı yarım saat çalıştırıp karışmasını bekleyin, sonra tekrar okuyun.

Sık yapılan hatalar

• Musluk suyu koymak. İçindeki kireç ve mineraller plakalara yapışır, akünün ömrünü kısaltır. Bir litrelik saf su şişesi kaç para, düşünün.
• Asit eklemek. Seviye düşmesinin nedeni suyun buharlaşmasıdır, asit kaybolmaz. Asit ekleyen kişi yoğunluğu yapay olarak yükseltir, plakaları yakar.
• Aküye eğilip sigara ya da çakmak. Gözlerden çıkan hidrojen gazı patlayıcıdır. Bu bölümde şaka yok.
• Motor çalışırken ölçmek. Hem tehlikeli hem de okuma anlamsız.
• Tek gözü ölçüp karar vermek. Arıza genelde tek bir gözde saklanır, onu kaçırırsınız.
• Sıcaklığı hesaba katmamak. Çok soğuk havada okunan değer düşük, çok