Araç Çalıştırılırken Gelen Tırnaksı Ses Aksesuar Kayışından mı

Bir kış sabahı arabayı çalıştırdığımda motorun ön tarafından öyle bir ses geldi ki, ilk anda "bu araç bir yere gitmez" diye düşündüm. Tırnak ile tahtaya vurulmuş gibi, hafif titreyen, gıcırtıyla cızırtı arası bir ses. Motor ısındıkça azaldı, sonra tamamen kayboldu. Birkaç gün böyle devam etti. Sonunda kaputu açıp baktığımda mesele hiç de korktuğum gibi değildi: aksesuar kayışı tırnaksı ses çıkarıyordu, çünkü kayış hem gevşemiş hem de sırtı sertleşip parlamıştı.

O günden beri bu sesi çok duydum, tanıdıklarımın arabalarında da teşhis ettim. Konuya yeni başlıyorsan, aşağıda kendi sırayla ilerlediğim yolu adım adım anlatıyorum. Elinde özel bir alet olmasına gerek yok; bir el lambası ve biraz dikkat yeterli.

Bu Ses Neden Çıkıyor?

Motorun ön yüzünde krank kasnağından hareket alan tek bir uzun kayış vardır (bazı eski araçlarda birden fazla V kayışı olur). Bu kayış şarj dinamosunu, devirdaim pompasını, klima kompresörünü ve çoğu araçta hidrolik direksiyon pompasını çevirir. Yani motorun bütün yardımcı ekipmanı bu tek lastik parçaya bağlıdır.

Kayış gerginliği düştüğünde ya da sırtı camlaştığında kasnak üzerinde tam tutunamaz, mikro kaymalar yapar. Bu kaymalar saniyede onlarca kez tekrarlandığında kulağa tırnaksı, tıkırtılı, titreyen bir ses olarak gelir. Soğuk motorda lastik daha sert olduğu için ses en belirgin ilk çalıştırmada duyulur. Isındıkça lastik esner, sürtünme artar, ses azalır. İşte bu "ısınınca geçiyor" davranışı, kayış kaynaklı seslerin en tipik parmak iziydi benim için.

Adım Adım Teşhis

1. Sesi tanımla. Motoru soğukken çalıştır, kaputu aç ve yanına eğilmeden dinle. Ses motorun ön kapağı tarafından mı geliyor, yoksa alt taraftan, egzoz hattından mı? Kayış sesi net biçimde ön yüzeydedir ve motor devri arttığında tonu hızlanır.
2. Direksiyonu ve klimayı test et. Motor çalışırken klimayı aç. Ses birden artıyorsa kompresör yük bindiriyor, kayış bu yükü karşılayamıyor demektir. Aynısını direksiyonu sonuna kadar çevirerek dene. Yük altında büyüyen ses, gerginlik sorununun en güçlü kanıtı.
3. Motoru durdur, kayışı gözle incele. Kontağı kapat, anahtarı üzerinden al. El lambasıyla kayışın dişli yüzeyine bak. Aradığın şeyler: enine küçük çatlaklar, kopmuş diş sırtları, kenarlardan sıyrılmış lifler ve sırtta ayna gibi parlayan bölgeler. Parlaklık, kayışın kaydığını gösterir.
4. Gerginliği elle kontrol et. İki kasnak arasındaki en uzun düz bölümü başparmağınla bastır. Normalde bir santim civarı esner ve elastik hissedilir. Lastik gibi gevşek geliyor, iki parmakla 90 derece çevirebiliyorsan gergilik gitmiş demektir.
5. Gergi rulmanını ve avare makarayı dinle. Kayış sağlamsa suçlu gergi mekanizması olabilir. Motor çalışırken sesin makara bölgesinden geldiğini düşünüyorsan, motoru durdurup kayışı çıkarmadan makarayı elinle çevir; boşluk, sertlik ya da kum sesi varsa rulman bitmiş.
6. Su testini yap ama dikkatli. Kayışın üzerine spreyle azıcık su püskürttüğünde ses bir anda kesilip sonra geri geliyorsa sorun kesin kayma kaynaklıdır. Su bir teşhis aracıdır, çözüm değil. Bunu sadece kayışın dönmediği bölümde, elin kasnaklardan uzakta yaparak dene.
7. Kararı ver. Kayışta çatlak veya parlama varsa değiştir. Bu iş, aksesuar kayışları kontrolü ve değişimi konusunu bilen biri için yarım saatlik bir iştir; ama kayış rotası karışık motorlarda yardım almak mantıklı. Gergi rulmanı da eskimişse kayışla birlikte değiştirilir, çünkü yeni kayışı yorgun bir gergiye takmak sesi kısa sürede geri getirir.

Sesi Ayırt Etme Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Kayışa sprey sıkmak. Bu klasik hatayı ben de yaptım. Silikon ya da kayış spreyi sesi bir hafta susturur, sonra kayış daha çabuk parlar ve ses daha kötü döner. Lastiği yumuşatan hiçbir şeyi kayışa sürmemek gerekiyor.
• Kayışı aşırı germek. "Ne kadar gergin, o kadar sessiz" mantığı yanlış. Fazla gerginlik dinamo ve devirdaim pompası rulmanlarını öldürür. Otomatik gergili sistemlerde gerginlik ayarı sana bırakılmamıştır, gergiye güvenmen gerekir.
• Sesi görmezden gelmek. Kayış kopunca sadece ses gitmez; şarj kesilir, devirdaim durur ve motor birkaç kilometrede aşırı ısınabilir. Soğutma sıvısı bakımıyla ilgili ne yaparsan yap, kayış kopmuşsa su dolaşmaz.
• Kayış izini not almadan sökmek. Çıkarmadan önce kayışın kasnaklar arasındaki güzergâhını telefonla fotoğraflamayı ihmal etme. Aksi halde yeni kayışı takarken uzun bir tahmin oyununa girersin.
• Yağ sızıntısını atlamak. Kayış yağlıysa asıl sorun sızıntıdır. Sızıntıyı kapatmadan yeni kayış takmak, parayı kısa v