Amortisörü Kendiniz Nasıl Test Edersiniz

Kendi aracımda amortisör konusuna ilk kez kafa yormam, hız tümseğinden geçtikten sonra arkadan gelen "pat pat" sesi yüzünden oldu. Servise gitmeden önce merak ettim: bu işi evimin önünde, elimde hiçbir özel alet yokken anlayabilir miyim? Cevap büyük ölçüde "evet" çıktı. Amortisör test etme işi, doğru sırayla bakarsanız yarım saatlik bir iş. Aşağıda kendi denediğim, işe yaradığını gördüğüm adımları anlatıyorum.

Başlamadan Önce: Aracı Doğru Hazırlayın

Test sonuçlarının anlamlı olması için aracın düz ve sert bir zeminde olması gerekiyor. Eğimli bir yerde ya da toprak zeminde yaptığım denemelerde yaylanma hissini doğru okuyamadım. El frenini çekin, vitesi parka veya birinci vitese alın, motoru durdurun. Ayrıca bagajda taş gibi ağır bir yük varsa çıkarın; arka aksa binen fazla yük süspansiyonu farklı davrandırıyor.

Adım Adım Amortisör Testi

1. Aracın duruşuna bakın. Birkaç metre uzaklaşıp aracı önden, arkadan ve yandan inceleyin. Bir köşe belirgin şekilde daha çökük duruyorsa, o taraftaki amortisör ya da yay şüpheli. Ben burada telefonla fotoğraf çekip ekranda karşılaştırıyorum; göz yanılabiliyor ama fotoğrafta fark hemen çıkıyor.
2. Bastır–bırak (zıplama) testini yapın. Aracın bir çamurluğunun üzerine iki elinizle bastırın, gövdeyi 4-5 santim aşağı indirip aniden bırakın. Sağlam bir amortisör aracı bir kez yukarı çıkarır ve orada durdurur. Bırakınca araç iki, üç kez yaylanmaya devam ediyorsa o köşede sönümleme kaybolmuş demektir. Her dört köşede tek tek deneyin ve farkı kaydedin; asıl bilgi köşeler arasındaki farkta.
3. Yağ sızıntısı arayın. Direksiyonu sonuna kadar çevirip ön tekerleği yana yatırın, sonra amortisör gövdesine el fenerinizle bakın. Milin dibinden aşağı doğru inmiş yağlı, tozla kararmış bir iz varsa keçe kaçırıyor. Nemli bir parlaklık normal olabilir; damla damla akmış, üzerine toprak yapışmış bir hat ise değil. Arka amortisörlerde bu izi bagaj tarafından, tekerlek arkasından bakarak görebiliyorsunuz.
4. Toz körüğünü ve takozları elinizle kontrol edin. Amortisörün üstündeki lastik körük yırtılmışsa mile toz kaçıyor ve keçe kısa sürede pes ediyor. Üst takoz (kule yatağı) sertleşip çatlamışsa direksiyonu çevirirken "klik" sesleri duyulur. Lastik parçaları parmakla bastırdığınızda kauçuk gibi esnemeli, plastik gibi sert ve çatlaklı olmamalı.
5. Lastik yüzeylerini okuyun. Amortisör görevini yapmayınca lastik yolda sekiyor ve sırtta düzenli aralıklarla dalgalı, "kepçelenmiş" aşınma bırakıyor. Elinizi lastik sırtında ileri geri gezdirin; tırtıklı bir dalga hissediyorsanız süspansiyon şüphesi güçlenir. Lastik basınçları eşit değilse bu testin sonucu yanıltıcı olur, o yüzden ben önce basınçlara bakıyorum. Lastik bakımı ve değişim rehberindeki basınç kontrolü kısmı tam bu yüzden bu testin ön koşulu sayılabilir.
6. Yol testi yapın. Boş, güvenli bir yolda 40-50 km/s hızda hafif bir S çizin. Gövde yana yattıktan sonra bir türlü toparlanmıyor, ikinci bir sallanma geliyorsa sönümleme zayıf. Ardından bir hız tümseğinden yavaşça geçin: arkadan tok bir "tak" sesi ya da geçtikten sonra devam eden zıplama varsa not alın. Son olarak 60 km/s civarında frene basın; ön kısmın burnu aşırı dalıyorsa hem amortisör hem de fren tarafı incelenmeli. Fren sistemi bakımı ve kontrolü konusundaki adımları da aynı gün yapmak mantıklı olur, çünkü ikisi birlikte duruş mesafesini belirliyor.
7. Sıcaklık ipucunu deneyin. 15-20 dakikalık bir sürüşten sonra amortisör gövdelerine dikkatle dokunun. Çalışan bir amortisör hareket enerjisini ısıya çevirdiği için ılık olur. Diğerleri ılıkken bir tanesi soğuk kalmışsa, o amortisör iş yapmıyor demektir. Egzoz ve fren yakınlarına dokunmamaya dikkat edin.

Bulguları Yorumlama Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Tek köşeye bakıp karar vermek. Ölçüt karşılaştırmadır; dört köşeyi de aynı yöntemle denemeden hüküm vermeyin.
• Zıplama testini yetersiz güçle yapmak. Gövdeyi gerçekten çökertmeniz gerekiyor. Hafif bastırmayla sonuç alınmaz.
• Her sesi amortisöre yazmak. Rot başı, salıncak burcu, viraj demiri ve egzoz askısı da benzer sesler çıkarır. Bu yüzden sesi tek başına kanıt saymıyorum.
• Lastik basıncını atlamak. Düşük basınçlı bir lastik aracı yumuşak ve sallantılı gösterir, testi bozar.
• Amortisörü tek değiştirmek. Aynı akstaki ikisini birlikte yenilemek, aracın sağa sola farklı davranmasını önler.
• Aracı emniyetsiz kaldırmak. Sadece krikoya güvenip altına girmeyin; sehpa kullanın. Ev bakımı için gerekli araç ve malzemeler listesinde bunun neden ilk sırada olduğunu görürsünüz.

Özet

Amortisör test etme sırası bende hep aynı: duruşa bak,